عباس محمدی، عضو جامعه حسابداران رسمی ایران، در یادداشت اختصاصی برای «ایبِنا» نوشت: نظام بانکی یکی از با اهمیتترین بخشهای اقتصادی کشور است که بیشترین ارتباط را با بخش کلان اقتصادی کشور دارد و هرگونه نوسان و بی ثباتی آن میتواند بر اقتصاد کلان کشور اثرگذار باشد؛ بنابراین بررسی عملکرد صنعت بانک داری و تحلیل سلامت بانکی از اهمیت ویژهای برخوردار است. طی چند دهه اخیر تامین مالی اقتصادی ایران بانک محور بوده و علی رغم رونق گرفتن بازار سرمایه، سهم آن در تامین مالی بنگاههای تولیدی قابل توجه نبوده است؛ بنابراین گردش مناسب وجوه سیستم بانکی کشور میتواند کارآمدی در اقتصاد را به همراه آورد و در صورت عملکرد نامناسب، فعالیت دیگر بخشهای اقتصادی با مشکل جدی مواجه خواهد شد.
وضعیت کنونی سیستم بانکی نشان میدهد تقویت و بهینه سازی مدل نظارت بانکی برای پیشگیری از بحرانهایی که هزینههای سنگینی برای کشور دارد، از الویتهای اصلی سیستم اقتصادی است.
یکی از کمبودهای اساسی بانکداری حرفهای در کشور، نبود سیستم رتبهبندی بانکها است. با توجه به شرایط حاکم بر اقتصاد کشور و مسائل عدیدهای که مؤسسات غیر مجاز مالی برای اقتصاد کشور پدید آوردند، اهمیت رتبهبندی بانکها مطابق با شاخصهای متعارف سلامت بانکی، به شدت افزایش یافته است. از طرف دیگر، جذب سرمایهگذاران خارجی به داخل کشور نیازمند ایجاد بسترهای قانونی لازم برای تامین سلامت بانکی است. به همین سبب، ضرورت رتبهبندی بانکها توسط بانک مرکزی و یا شرکتهای تخصصی رتبهبندی بسیار مهم است.
براساس معیارهای کمیته بال، بانکها با ریسکهای گوناگونی نظیر ریسک اعتباری، ریسک بازار، ریسک عملیاتی و ریسک نقدینگی مواجه هستند. وجود یک سیستم مناسب برای رتبه بندی بانکها باعث افزایش سلامت و شفافیت در نظام بانکی و شناسایی ضعفها خواهد شد. رتبه بندی باعث میشود تا بانکهای ضعیف و قوی از لحاظ سلامت و شفافیت شناسایی شوند و عموم مردم بتوانند ارزیابی مناسبی از وضعیت بانکها و در نهایت انتخاب بانک خوب داشته باشند. همچنین وجود یک سیستم خوب رتبه بندی، مبتنی بر شاخصهای مناسب و فراگیر باعث میشود تا مدیران نقاط ضعف بانک خود را شناخته و برای رفع آن اقدام و در رقابت با سایر بانکها برای ارتقای رتبه خود تلاش نمایند.
رتبه بندی بانکها و موسسات مالی برای سه گروه اهمیت دارد، ناظران به منظور نظارت بر بانکها و موسسات مالی و جلوگیری از بحرانهای بانکی، سپرده گذاران برای انتخاب بانک و موسسه مالی مناسب و برتر برای سپرده گذاری و سهامداران برای ارزیابی و انتخاب گزینه مناسب به منظور خرید و فروش سهام و سرمایه گذاری.
سیستم هشدار سریع، ابزاری است که در همین راستا معرفی شده و روشی کارا برای کشف وضعیت سلامت مالی بانکهاست. سیستمهای رتبه بندی متنوعی نظیر اورپ، پاترول، کملز وجود دارد؛ که از بین آنها رایجترین و تاییدشده ترین، استفاده از سیستم رتبه بندی کملز است که مراجع نظارت بانکی در سراسر جهان از این مدل بهره میگیرند. به نظر اکثر کارشناسان شاخصهای این روش رتبه بندی که از صورتهای مالی بانکها استخراج شده، میتواند نقاط آسیب پذیری سیستم مالی در بانکها را به خوبی شناسایی و دلایل آنرا تشریح نماید. این روش در حال حاضر در فدرال رزرو به عنوان سیستم اصلی رتبه بندی نظارتی مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین بانک تسویه حسابهای بین المللی نیز آنرا به عنوان معیاری برای شناسایی بانکهای مشکل دار معرفی مینماید. علاوه بر آن بسیاری از مؤسسات بزرگ رتبه بندی اعتباری دنیا مانند اس اند پی، مودیز، فیتچ و داگنگ و … از آن استفاده مینمایند.
سیستم رتبه بندی کمل برای اولین بار در سال ۱۹۷۹ توسط شورای نظارت بر مؤسسات مالی فدرال در ایالات متحده آمریکا به تصویب رسید و توسط نهادهای نظارتی و مقرراتی صنعت بانکداری آمریکا یعنی شرکت بیمه سپردههای فدرال، فدرال رزرو، اداره کنترل پول و توسط سازمانهای بزرگ رتبه بندی به کار میرود.
واژه کمل (CAMEL) برگرفته از حروف کلمات: کفایت سرمایه (C)، کیفیت داراییها (A)، توانایی مدیریت (M)، سودآوری (E)، نقدینگی (L) است. در سال ۱۹۹۶، در تلاش برای ایجاد یک سیستم رتبه بندی متمرکز بر ریسک، بانک مرکزی ایالات متحده با اضافه کردن S به شاخص فوق آن را به کملز (CAMELS) تغییر داد که در این معیار حرف S مخفف واژه حساسیت به ریسک بازار (S) است.
کملز یک سیستم رتبه بندی معتبر بین المللی است که مقامهای نظارتی بانکی از آن استفاده میکنند تا موسسات مالی را با توجه به شش عامل ارائه شده در اختصار آن رتبه بندی کنند. مقامهای نظارتی به هر بانک نمرهای را در مقیاس اختصاص میدهند. رتبه بندی یک از بهترینها محسوب میشود و امتیاز پنج برای هر عامل بدترین در نظر گرفته میشود. شاخص ارزیابی کملز به دلیل درنظر گرفتن کلیه پارامترها و جنبههای مختلف فعالیت بانکی به عنوان یک ارزیابی جامع مورد قبول است. سیستم رتبهبندی کملز به عنوان یک سیستم هشدار دهنده سریع، سیستم بسیار کارآمدی برای تعیین سطح ریسک مرتبط با موسسات مالی است. اهداف اصلی این سیستم رتبهبندی عبارت است از:
• شرایط مالی: برای تعیین صحت و سلامت مالی موسسه سیستم رتبهبندی کملز بطور گسترده استفاده میشود.
• شرایط عملیاتی: سیستم رتبهبندی کملز وضعیت نقدینگی موسسه و مدیریت ریسک موسسه را برای اطمینان از شرایط عملیاتی صحیح، تحلیل میکند.
• شرایط مدیریتی: این سیستم همچنین کارایی مدیریت در مقابله با ریسکها، مدیریت منابع مالی، وضعیت نقدینگی و کسب سود بالقوه موسسه را نشان میدهد.
منبع: ایبنا
